تمامی مطالب مطابق قوانین جمهوری اسلامی ایران میباشد.درصورت مغایرت از گزارش پست استفاده کنید.

جستجو

تبلیغات


سخنرانی رابطه شناخت و انتخاب در خودسازی عرفان عملی قسمت 70


    لطفا به سایت جدید ما رجوع فرمایید www.marefatallah.com

    ما تا خودمان را نشاسیم محال است که رسول و خدایش و صد البته حجتش را بشناسیم 

    روایت مشهورى از حضرت على ‏علیه السلام است که فرمود: «من عرف نفسه فقد عرف ربّه»؛ آمدى تمیمى، عبدالواحد بن محمد، شرح غررالحکم و دررالکلم، ص ۲۳۲٫؛ «هر که خود را شناخت، خداى خویش را شناخته است». این حدیث شریف و روایات دیگر – که بیانگر ملازمه اکید میان شناخت انسان و معرفت خداوند است – تفسیرهاى فراوانى را در بر داشته و بحث‏هاى دامنه ‏دارى را فراروى اندیشمندان نهاده است.
    امیرالمومنین علی (علیه السلام) می فرماید:کسی که به خودشناسی دست یابد، به بزرگ ترین سعادت و کامیابی رسیده است

    از موضوعات بسیار مهم و غیر قابل انکاری که قرآن مجید به آن توجه بسیار نموده مسأله «خودشناسی» است چرا که تا انسان گوهر وجودی خویش را نشناسید شناخت کاملی از پروردگار و هدف از آفرینش خود را نخواهد داشت و انسان که خدا و خود و هدف از خلقت خود را نشناسد احساسی جز پوچی و سردرگمی نخواهد داشت اما اگر گوهر وجودی خود را شناخت در حقیقت راهی فراسوی او برای شناخت خداوند گشوده می‌شود و در پرتو شناخت خود و خدا قدم در مسیر تعالی و تکامل قرار خواهد داد و زندگی برای او معنا و مفهوم خاصی خواهد داشت. و از اینجاست که قرآن شریف در موارد متعددو با روشهای مختلف و عبارات گوناگون انسان را متوجه خویش نموده به او گوشزد می‌نماید که گوهر وجودی خود را دریابد و جایگاه خود را در عالم هستی بشناسد در یک نگاه کلی می‌توان آیات قرآن کریم در ارتباط با خودشناسی را به دسته‌های مختلفی تقسیم نمودکه به برخی از آنها اشارت می‌رود.

    ۱- پاسداری از نفس

    آیاتی از قرآن به انسان فرمان می‌دهد به مواظبت از نفس خود بپردازد چنانکه می‌فرماید:

    الف) یاأَیُّهَاالَّذِینَآمَنُواعَلَیْکُمْأَنْفُسَکُمْلایَضُرُّکُمْمَنْضَلَّإِذَااهْتَدَیْتُمْ…، ای کسانی که ایمان آورده‌اید مراقب خود باشید گمراهی کسانی‌که گمراه شدند به‌شما زیانی نمی‌رساند هنگامی که هدایت یافتید(مائده/۱۰۵).

    ب) یاأَیُّهَاالَّذِینَآمَنُواقُواأَنْفُسَکُمْوَأَهْلِیکُمْناراً…، ای کسانی که ایمان آورده‌اید خود و خانواده خود را از آتش نگه دارید(تحریم/۶).

    ۲- دعوت به خود شناسی

    برخی از آیات انسان را به اندیشه در مورد خویشتن سفارش می‌کند و یا انسان را بر ترک اندیشه سرزنش می‌نماید.

    الف) وَفِیأَنْفُسِکُمْأَفَلاتُبْصِرُونَ، در وجود شما (نیز آیاتی است) آیا نمی‌بینید(ذاریات/۲۱).

    ب) سَنُرِیهِمْآیاتِنافِیالْآفاقِوَفِیأَنْفُسِهِمْحَتَّىیَتَبَیَّنَلَهُمْأَنَّهُالْحَقُّ، بزودی نشانه‌های خود را در اطراف جهان و درون جانشان به آنان نشان می‌دهیم تا برای آنان آشکار گردد که او حق است(فصلت/۵۳).

    ۳- توجه به مراحل آفرینش

    آیاتی از قرآن کریم که مراحل خلقت انسان را بیان می‌نماید تا بدینوسیله انسان را متوجه چگونگی آفرینش خود از نظر مادی و روحی نماید و خود را بشناسد و به عظمت خالق خود پی ببرد و در همین راستا به انسان فرمان می‌دهد که در آفرینش خود تفکر نماید می‌فرماید: فَلْیَنْظُرِالْإِنْسانُمِمَّخُلِقَ، انسان باید بنگرد که از چه چیز خلق شده است(طارق/۵). آیات قرآن در این زمینه بسیار است که به برخی اشارت می‌رود.

    الف) هُوَالَّذِیخَلَقَکُمْمِنْتُرابٍثُمَّمِنْنُطْفَةٍثُمَّمِنْعَلَقَةٍثُمَّیُخْرِجُکُمْطِفْلاًثُمَّلِتَبْلُغُواأَشُدَّکُمْثُمَّلِتَکُونُواشُیُوخاًوَمِنْکُمْمَنْیُتَوَفَّىمِنْقَبْلُوَلِتَبْلُغُواأَجَلاًمُسَمًّىوَلَعَلَّکُمْتَعْقِلُونَ، او کسی است که شما را از خاک آفرید سپس از نطفه سپس از علقه (خون بسته شده) سپس شما را به صورت طفلی (از شکم مادر) بیرون می‌فرستد بعد به مرحله کمال قوت خود می‌رسید و بعد از آن پیر می‌شوید (و در این میان) گروهی از شما پیش از رسیدن به این مرحله می‌میرند و در نهایت به سرآمد عمر خود می‌رسید و شاید تعقل کنید(غافر/۶۷).

    آیات ۱۲و۱۳و۱۴ مؤمنون و آیات فراوان دیگری در قرآن از همین قبیل است.

    ۴- توجه به ارزشهای انسانی

    آیاتی از قرآن کریم به بیان امتیازات و ارزشهای وجودی انسان بر سایر موجودات عالم هستی مانند کرامت، علم و… می‌پردازد تا بدین وسیله انسان را متوجه خویش سازد که موجودی برتر است تا قدر خویش را بداند و در مسیر تعالی قدم بردارد:

    الف) کرامت

    لَقَدْکَرَّمْنابَنِیآدَمَوَحَمَلْناهُمْفِیالْبَرِّوَالْبَحْرِوَرَزَقْناهُمْمِنَالطَّیِّباتِوَفَضَّلْناهُمْعَلىکَثِیرٍمِمَّنْخَلَقْناتَفْضِیلاً، ما آدمی زادگان را گرامی داشتیم و آنها را در خشکی و دریا (بر مرکبهای راهوار) حمل کردیم و از انواع روزی‌های پاکیزه به آنان روزی دادیم و آنها را بر بسیاری از موجوداتی که خلق کردیم برتری بخشیدیم.

    ب) علم به اسماء

    وَعَلَّمَآدَمَالْأَسْماءَکُلَّها…، سپس علم اسماء (علم اسرار و آفرینش و نامگذاری موجودات) همگی را به آدم آموخت(بقره/۳۱).

    ج) امانتدار الهی

    إِنَّاعَرَضْنَاالْأَمانَةَعَلَىالسَّماواتِوَالْأَرْضِوَالْجِبالِفَأَبَیْنَأَنْیَحْمِلْنَهاوَأَشْفَقْنَمِنْهاوَحَمَلَهَاالْإِنْسانُإِنَّهُکانَظَلُوماًجَهُولاً، ما امانت (تعهد، تکلیف و ولایت الهی) را بر آسمانها و زمین و کوهها عرضه داشتیم آنها از حمل آن سربرتافتند و از آن هراسیدند اما انسان آن را بر دوش کشید او بسیار ظالم و جاهل بود(چون قدر این مقام عظیم را نشناخت و به خود ستم کرد(احزاب/۷۲).

    د) خلافت الهی

    إِنِّیجاعِلٌفِیالْأَرْضِخَلِیفَةً، من در روی زمین جانشینی (نماینده‌ای) قرار خواهم داد(بقره/۳۰).

    ه‍) موجودات در تسخیر انسان

    و بالاخره از آیات به بیان این نکته می‌پردازیم که تمام موجودات برای انسان خلق شده و در تسخیر او درآمده و عظمت خویش را دریابد که چگونه خداوند همه چیز را برای او آفریده و مسخر او ساخته است.

    الف) أَلَمْتَرَأَنَّاللَّهَسَخَّرَلَکُمْمافِیالْأَرْضِ، آیا ندیدی که خداوند آنچه را در زمین است مسخر شما کرد(حج/۶۵).

    ب) أَلَمْتَرَوْاأَنَّاللَّهَسَخَّرَلَکُمْمافِیالسَّماواتِوَمافِیالْأَرْضِ، آیا ندیدید خداوند آنچه را در آسمانها و زمین است مسخر شما کرده(لقمان/۲۰).

    ج) وَسَخَّرَلَکُمْمافِیالسَّماواتِوَمافِیالْأَرْضِجَمِیعاً، او آنچه در آسمانها و آنچه در زمین است همه را از سوی خودش مسخر شما ساخته(جاثیه/۱۳).

    ۵- ابزار شناخت در انسان

    دسته‌ای از آیات سرمایه‌های وجودی انسان و بعبارت دیگر ابزارهای شناخت او را برمی‌شمارد تا از این طریق انسان را متوجه این مطلب نماید که اولا این سرمایه‌های گرانبها در اختیار اوست تا قدر خویش را بداند و ثانیاً ابزار خودشناسی و خداشناسی و به عبارت دیگر شناخت جهان هستی را به انسان نشان می‌دهد تا برخی گمان نکنند ابزار شناخت فقط چشم و بعبارت دیر حس یا عقل می‌باشد بلکه هر چیزی در جهان از طریق مخصوصی شناخته می‌شود برخی از راه حس و بعضی از راه عقل و برخی از راه دل قابل شناخت می‌باشد بلکه بعضی از راه عقل و بعضی از راه دل شناخته می‌شود. آیات قرآن در این زمینه بسیار است که به برخی اشارت می‌رود:

    الف) هُوَالَّذِیأَنْشَأَلَکُمُالسَّمْعَوَالْأَبْصارَوَالْأَفْئِدَةَ، او کسی است که برای شما چشم و گوش و قلب قرار داد(مؤمنون/۷۸).

    ب) وَجَعَلْنالَهُمْسَمْعاًوَأَبْصاراًوَأَفْئِدَةً، برای آنان چشم و گوش و دل قرار داد(احقاف/۲۶).

    ج) وَجَعَلَلَکُمُالسَّمْعَوَالْأَبْصارَوَالْأَفْئِدَةَقَلِیلاًماتَشْکُرُونَ، برای شما گوش و چشم‌ها و دلها قرار دادیم اما کمتر شکر نعمتهای او را به جا می‌آورید(سجده/۹).

    ۶- موانع شناخت

    گروهی از آیات قرآن به موانع شناخت و از جمله خود شناسی اشارت می‌نماید.

    ۱- خدا فراموشی

    از عوامل مهم خود فراموشی، خدا فراموشی است. چنانچه می‌فرماید: وَلاتَکُونُواکَالَّذِینَنَسُوااللَّهَفَأَنْساهُمْأَنْفُسَهُمْ، همانند کسانی نباشید که خدا را فراموش کردند و خدا نیز آنها را فراموش کرد(حشر/۱۹).

    ۲- غفلت

    الف) وَلاتُطِعْمَنْأَغْفَلْناقَلْبَهُعَنْذِکْرِناوَاتَّبَعَهَواهُوَکانَأَمْرُهُفُرُطاً، و از کسانی که قلبشان را از یاد خدا غافل ساختیم اطاعت مکن همانها که از هوای نفس پیروی کردند و کارهایشان افراطی است(کهف/۲۸).

    ب) إِنَّالَّذِینَلایَرْجُونَلِقاءَناوَرَضُوابِالْحَیاةِالدُّنْیاوَاطْمَأَنُّوابِهاوَالَّذِینَهُمْعَنْآیاتِناغافِلُونَ@أُولئِکَمَأْواهُمُالنَّارُبِماکانُوایَکْسِبُونَ، آنها که ایمان به ملاقات ما (و روز رستاخیز) ندارند و به زندگی دنیا خشنود شدند و بر آن تکیه کردند و آنها که از آیات ما غافلند همه آنها جایگاهشان آتش است به‌خاطر کارهایی که انجام می‌دادند(یونس/۸و۹).

    ج)لَهُمْقُلُوبٌلایَفْقَهُونَبِهاوَلَهُمْأَعْیُنٌلایُبْصِرُونَبِهاوَلَهُمْآذانٌلایَسْمَعُونَبِهاأُولئِکَکَالْأَنْعامِبَلْهُمْأَضَلُّأُولئِکَهُمُالْغافِلُونَ، آنها که دلها (عقلها)یی دارند که با آن (اندیشه نمی‌کنند)‌و نمی فهمند و چشمانی که با آن نمی‌بینند و گوشهایی که به آن نمی‌شنوند و آنان همچون چهارپایانند بلکه گمراهتر، اینان همان غافلانند(اعراف/۱۷۹).

    ۳- ظلم و برتری طلبی

    وَجَحَدُوابِهاوَاسْتَیْقَنَتْهاأَنْفُسُهُمْظُلْماًوَعُلُوًّا، از روی ظلم و برتری طلبی آن را انکار می‌کنند و در حالی که بر آن یقین دارند(نمل/۱۴).

    ۷- مراحل نفس (خود)

    آیاتی از قرآن کریم به بیان مراحل و حالات مختلف نفس انسانی پرداخته تا بدینوسیله او را متوجه سازد که در اندرون او چه می‌گذرد و چه نیروهایی وجود دارد. البته روشن است که انسان یک نفس بیشتر ندارد ولی همین یک نفس حالات مختلفی به خود می‌گیرد که قرآن کریم به آنها اشارت می‌نماید.

    الف) نفس اماره (امر کننده به بدیها)

    إِنَّالنَّفْسَلَأَمَّارَةٌبِالسُّوءِ، نفس (سرکش) بسیار به بدیها امر می‌کند(یوسف/۵۳).

    ب) نفس لوامه (سرزنش کننده)

    لاأُقْسِمُبِیَوْمِالْقِیامَةِ@ وَلاأُقْسِمُبِالنَّفْسِاللَّوَّامَةِ، سوگند به روز قیامت و سوگند به (نفس لوامه) و وجدان بیدار و ملامتگر (که رستاخیز حق است) (قیامت/۱و۲).

    ج) نفس ملهمه (الهام شده)

    وَنَفْسٍوَماسَوَّاها@فَأَلْهَمَهافُجُورَهاوَتَقْواها @ قَدْأَفْلَحَمَنْزَکَّاها@وَقَدْخابَمَنْدَسَّاها، قسم به جان آدمی و آن کس که او را (آفرید) و منظم ساخته سپس فجور و تقوا (خیرو شرش) را به او الهام کرده است که هرکس نفس خود را پاک و تزکیه کرده رستگار شد و آن کس که نفس خویش را با گناه و معصیت آلوده ساخته نومید ومحروم گشته است(شمس/۷تا۱۰).

    د) نفس مطمئنه (آرام یافته)

    یاأَیَّتُهَاالنَّفْسُالْمُطْمَئِنَّةُ@ ارْجِعِیإِلىرَبِّکِراضِیَةًمَرْضِیَّةً، تو ای روح آرام یافته به سوی پروردگارت باز گرد در حالیکه هم تو از او خشنودی و هم او از تو خشنود است(فجر/۲۷و۲۸).

    ۸- ارزش نفس

    آیاتی از قرآن کریم به بیان ارزش نفس و خویشتن انسانی پرداخته و از یک طرف به تمجید کسانی می‌پردازد که نفس خویش را با خدا معامله می‌کنند و از طرف دیگر به سرزنش افرادی می‌پردازد که خود را به بهای اندکی می‌فروشند.

    الف) تمجید از معامله نفس با خدا

    إِنَّاللَّهَاشْتَرىمِنَالْمُؤْمِنِینَأَنْفُسَهُمْوَأَمْوالَهُمْبِأَنَّلَهُمُالْجَنَّةَ، خداوند از مؤمنان جانها و اموالشان را خریداری کرده به این‌که برای آنها بهشت را قرار داده است(توبه/۱۱۱).

    ب) سرزنش از بی ارزش دانستن نفس

    وَلَبِئْسَماشَرَوْابِهِأَنْفُسَهُمْلَوْکانُوایَعْلَمُونَ، و چه زشت و ناپسند بود آنچه خود را به آن فروختند اگر می‌دانستند(بقره/۱۰۲).

    بِئْسَمَااشْتَرَوْابِهِأَنْفُسَهُمْ، ولی آنها در مقابل بهای بدی، خود را فروختند(بقره/۹۰).

    ۹- ویژگی‌های ناپسند اخلاقی

    برخی از آیات ضعفهای وجودی انسان را برمی‌شمرد تا بدین وسیله انسان خود را بشناسد و در صدد اصلاح آن برآید.

    الف) إِنَّالْإِنْسانَخُلِقَهَلُوعاً، به یقین انسان حریص و کم طاقت آفریده شده است(معارج/۱۹).

    ب) وَکانَالْإِنْسانُعَجُولاً، انسان همیشه عجول بوده است(اسراء/۱۱).

    ج)إِنَّالْإِنْسانَلَظَلُومٌکَفَّارٌ، انسان ستمگر و ناسپاس است(ابراهیم/۳۴).

    د) إِنَّالْإِنْسانَلَفِیخُسْرٍ@ إِلاَّالَّذِینَآمَنُواوَعَمِلُواالصَّالِحاتِ، انسانها همه در زیانند مگر کسانی که ایمان آورده و اعمال صالح انجام داده‌اند(عصر/۱و۲).

    ۱۰- ضعفهای انسان در مقابل خدا

    آیاتی از قرآن به ضعف انسان در مقابل خداوند اشاره دارد و انسان را موجودی وابسته به خداوند معرفی می‌نماید اینگونه از آیات نیز نقش مهمی در خودشناسی دارند.

    الف) وَخُلِقَالْإِنْسانُضَعِیفاً، انسان ضعیف آفریده شده است(نساء/۲۸).

    ب) کُلُّنَفْسٍذائِقَةُالْمَوْتِوَنَبْلُوکُمْبِالشَّرِّوَالْخَیْرِفِتْنَةًوَإِلَیْنا تُرْجَعُونَ، هر انسانی طعم مرگ را می‌چشد و شما را با بدیها و خوبیها آزمایش می‌کنیم و سرانجام به سوی ما باز‌گردانده می‌شوید(انبیاء/۳۵).

    ج) یاأَیُّهَاالنَّاسُأَنْتُمُالْفُقَراءُإِلَىاللَّهِوَاللَّهُهُوَالْغَنِیُّالْحَمِیدُ، ای مردم شما همگی محتاج خدایید تنها خداوند است که بی‌نیاز و شایسته هرگونه حمد و ستایش است(فاطر/۱۵).


    این مطلب تا کنون 54 بار بازدید شده است.
    ارسال شده در تاریخ پنجشنبه 11 دي 1348 [ گزارش پست ]
    منبع
    برچسب ها : انسان ,قرآن ,شناخت ,آیات ,خداوند ,خویش ,قرآن کریم ,آیات قرآن ,گوهر وجودی ,اشارت می‌رود ,وجودی انسان ,بدین وسیله انسان ,برخی اشارت می‌رود ,انسان ,
    سخنرانی رابطه شناخت و انتخاب در خودسازی عرفان عملی قسمت 70

تبلیغات


    Ads1

پربازدیدترین مطالب

آمار امروز چهار شنبه 4 مرداد 1396

تبلیغات

جهت سفارش تبلیغات با ایمیل زیر در ارتباط باشید
mohsen_msl@yahoo.com

تبلیغات

ads3

آخرین کلمات جستجو شده

تگ های برتر